Viết về một người bạn k10

TIẾN TÙNG

Ngồi trầm ngâm ngắm tờ một trăm ngàn trên tay, hết nhìn mặt trước lại mặt sau tờ tiền, Tùng chợt bật cười một mình. Còn cả tuần nữa mới hết tháng mà trong ví chỉ còn một tờ tiền này, anh mới thấm thía câu các cụ xưa tổng kết: “mạnh vì gạo, bạo vì tiền”. Vậy là tuần này anh sẽ không thể mạnh bạo đi đâu đó, không thể tiêu xài tùy ý‎ được, phải ưu tiên cho “những việc cần làm ngay”. Chưa bao giờ Tùng phải suy nghĩ kỹ về tiền như lúc này, lại nghĩ tại sao cha mình lại đặt cho mình một cái tên như vậy “Tiến Tùng”? Ông đã tiên đoán cho số phận mình hay số phận ông? Thực ra cha Tùng là người không nghèo cũng không giầu, cũng có “bát ăn bát để” ông cũng là cán bộ của một nhà máy trong khu liên hợp công nghiệp của một thành phố lớn. Vậy ông đặt cho Tùng một cái tên để nhắc anh về giá trị của đồng tiền là chính chăng? Nhắc anh không thể “túng tiền”, hay số phận anh sẽ phải “túng tiền”?

Tùng vốn thông minh từ nhỏ, đi học luân đứng đầu các cấp, anh học một mạch đến khi nhận được tấm bằng tốt nghiệp hệ chính qui ngay những năm 1979, K10 Cơ Điện. Như vậy đường học của Tùng cũng đâu đến lỗi nào, thời bấy giờ có mấy ai được như anh, được thành người nhà nước từ năm mười bảy tuổi (lúc ấy vào Đại học là cắt hộ khẩu, được chế độ tem phiếu… khi học xong sẽ chịu sự phân công của Nhà nước) anh không thể là kẻ “túng tiền” được!

Nhưng cuộc đời đâu phẳng như Tùng nghĩ được, những năm học Đại học quanh bàn nước trà các chàng kỹ sư tương lai hay luận bàn thế sự làm anh đã thuộc lòng triết lý về đồng tiền “tiền là tiên là phật, là sức bật của con người, là nụ cười của con trẻ, là sức khỏe của tuổi già, là hương hoa của tình ái …”  cách làm việc theo kiểu “thật thà thẳng thắn thường thua thiệt, làm lười luồn lọt lẹ lên lương”. Và cả khi mấy anh chàng sinh viên chuẩn bị thành kỹ sư ngồi tán dóc về tương lai, người khảng định sau này mình sẽ về một nhà máy nào đó để trở thành một kỹ sư giỏi, người thì sẽ xin về quê xây dựng quê hương, nhiều người lại mặc kệ sự phân công của Nhà nước, có chàng lại nghĩ mình sẽ  trở thanh nhà kinh doanh vì “phi thương bất phú”, thấy vậy Tùng cũng hùa theo: “đã kinh doanh phải kinh doanh chính trị mới giàu được” câu nói vô tình làm cả đám tròn mắt thán phục. Thế mà bây giờ Tùng đã làm được những gì? Phải chăng bản chất “Cơ Điện” đã không cho anh làm những điều như thế? Anh đúng là “Tiến Tùng” mà thôi!

Từ ngày ra trường, theo sự phân công và cà theo tiếng gọi của tình yêu, Tùng đeo ba lô túi sách vào thành phố mang tên Bác. Anh lao vào công việc rất hăng say đúng với tính chất của một kỹ sư trẻ, không ngại khó và đã giải quyết rất nhiều công việc của đơn vị. Lúc ấy Công ty Dệt, nơi anh làm việc, là một doanh nghiệp được ưu tiên nên công việc của nhà máy luân trong tình trạng phải gồng mình để hoàn thành kế hoạch giao. Với kiến thức được trang bị, Tùng không mấy khó khăn để hòa nhập với đội ngũ kỹ thuật cũ và các kỹ sư lâu năm được tăng cường cho miền Nam, đúng là mảnh đất dụng võ cho kỹ sư Cơ Điện. Người yêu của Tùng theo gia đình vào Nam, cũng làm trong nhà máy, nên hai người nhanh chóng thành đôi uyên ương hạnh phúc. Anh chị được ưu tiên nhà tập thể và mọi chế độ của nhà nước XHCN, những đứa con theo thời gian đã ra đời, một cuộc sống bình yêu hạnh phúc đang mở ra với Tùng. Sự nghiệp cũng theo thời gian đến với Tùng, anh được tín nhiệm bổ nhiệm chức phó phòng kỹ thuật, thế là con đường công danh cũng đã mở ra với anh. Thật trọn vẹn: gia đình hạnh phúc, tương lai sáng sủa. Tuy nhiên, với chất Cơ Điện trong người, anh không biết “bí quyết làm lãnh đạo”, nên công danh của Tùng cũng chỉ dừng lại chức phó phòng.

Nhưng chính sách của nhà nước làm cho nên kinh tế thay đổi, thời cuộc xoay vần con người không định được số phận. Nhà máy XHCN ngày càng đi xuống do không đổi mới kịp, sản phẩm lạc hậu không tiêu thụ được nên công nhân không có việc làm, kỹ sư cũng hết đất thi thố tài năng. Thời bao cấp đã qua các doanh nghiệp nhà nước bước vào thời kỳ suy thoái, ở đâu người ta cũng nói về “đổi mới tư duy, nhất là tư duy kinh tế”, nhưng thực chất là những cuộc xâu xé tài sản nhà nước, tranh giành quyền lợi của những người biết “kinh doanh chính trị”. Bản chất vô tư trong công việc, không theo những suy nghĩ thời sinh viên, Tùng lúc này mới nghiệm ra những câu nói ngày xưa sao mà đúng thế. Với kinh nghiệm nghề nghiệp, với một ít vốn tích lũy, anh quyết định lao vào kinh doanh bằng chất xám của mình: mở công ty tư nhân.

Công ty của anh lúc đầu hoạt động cũng rôm rả vì anh biết lợi dụng chỗ quen biết từ trước, doanh thu cũng kha khá. Tùng càng hăng lên trong việc mở rộng hoạt động, tăng nhân lực, tăng vốn, mạnh bạo lao vào các công việc khó hơn, lĩnh vực kinh doanh đa dạng hơn. Nhưng những thay đổi trong chính sách của nhà nước lại làm cho Tùng lao đao, nào là các yêu cầu của luật đấu thầu, nào là xăm soi của các anh thuế, nào là giá cả tăng liên tục, nào là chiếm dụng vốn của nhau ngày càng nhiều, lãi vay cao và cả sự cạnh tranh của các doanh nghiệp khác. Đồng vốn của Tùng cứ teo dần theo ngày tháng, doanh nghiệp nhỏ như của anh khó có thể trụ trên thương trường, anh quyết định nhượng lại cho thanh niên trẻ năng động hơn. Tất nhiên, vốn của anh còn lại vẫn góp vào (anh là đại cổ đông), thực ra vốn này cũng không thể rút ra ngay được. Thế rồi “sự suy thoái” đã không chừa ai, doanh nghiệp của anh càng dần đến phá sản, anh dành thở dài nhìn vốn liếng ky cóp bao năm của mình mất dần mà không có cách nào lấy lại được.

Ngồi bền bàn nước với ấm trà nhạt trong căn hộ chung cư cũ kỹ, Tùng mới ân hận và nhớ lại khi trước sao mình không nghe mấy người bạn mua đất, để đến bây giờ phải sống trong chung mà cư nghĩ cách thu hồi vốn? Tùng vốn tự hào về trình độ chuyên môn của anh, một kỹ sư K10CĐ thì chỉ bằng “chất xám” tích lũy từ trường Đại học thì làm gì cũng được, việc gì phải kinh doanh đất, một nghề của những kẻ thất nghiệp! Đúng vậy, cái thời giá đất lên từng ngày đã làm cho ai có đất thì bán, bán cả ao, cả hồ, cả rạch, tất cả những gì được coi là đất. Và ai cũng có thể thành “nhà đầu tư bất động sản”, từ anh xe ôm, từ anh “bể hụi” ở quê chạy vào thành phố, từ chị công nhân thất nghiệp quyết ở lại thị thành… thấy ai có đất muốn bán là nhào vô chỉ chỏ kiếm lời ăn hai đầu, khi có tí vốn mua một mảnh đất không giấy tờ, dựng nhà trưng biển là thành “nhà đầu tư BĐS”. Một người trí thức như Tùng không thể là kẻ “bán đất” như vậy được? Ấy vậy mà những “kẻ bán đất” nay đi xe hơi, ở nhà biệt thự, ăn nhà hàng sang, còn anh? Thật chớ trêu!!!

Hơn 200 kỹ sư K10 CĐ phần lớn đã và đang thành đạt có cuộc sống hạnh phúc, đương nhiên cũng phải có một số nhỏ không may gặp rủi ro trong sự nghiệp, còn có chút vất vả cuối đời. Đó cũng là lẽ thường tình trong một khóa kỹ sư ra trường, Tùng tự an ủi mình bởi đó cũng là qui luật của xã hội không sao tránh được, không ai hoàn thiện được.

Đời người không ai biết trước là vậy, nhất là trong một đất nước có nền kinh tế chưa ổn định một người biết làm ăn nhưng không am tường thời thế dễ bị tiêu tan sự nghiệp. Một bài học cho những người chỉ biêt lao vào công việc, chỉ biết hai từ “chân chính” trong làm ăn mà không biết “thủ thuật” trong xử thế. Tùng bây giờ chỉ biết nhìn hậu thế làm việc và khuyên họ phải năng động, liều lĩnh, biết nắm bắt sự thay đổi chính sách của nhà nước để chuyển hướng làm ăn. Và phải học người Hàn, người Nhật: từ năm 30 tuổi đã phải chuẩn bị cho nghỉ hưu. Đang sức kiếm tiền phải biết tích lũy, phải tiết kiệm làm của để dành cho mai sau “tiết kiệm là quốc sách”.. Trong bối cảnh hiện nay hãy học tập Bác Hồ: “Bác đi tìm đường cứu nước, còn mình phải tự tìm cách cứu bản thân”. Đừng như Tùng bây giờ!

 TP.HCM  6-2013

  Trần Văn Tiến

One Response to Viết về một người bạn k10

  1. Tây Nam Bộ nói:

    Tôi chưa muốn đưa vào Kỷ yếu 2 đâu bác mõ, chắc còn phải chỉnh sửa sau khi các bác tranh luận đã

Gửi lời bình

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s